از هیجان تا آگاهی؛ مسیری که آموزش بورس باید طی کند

یادداشت نامدار افروغ، مدیرعامل شرکت آموزش و اطلاع‌رسانی بورس

در روزهایی که نوسانات بازار سرمایه بار دیگر اهمیت سواد مالی را به موضوعی محوری برای سهامداران تبدیل کرده، اعتقاد راسخ من این است که رسالت ما فراتر از انتشار محتواست. تلاش ما این است که آموزش و اطلاع‌رسانی بازار سرمایه را از یک فعالیت صرفاً محتوایی، به فرایندی مستمر برای ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری مالی مردم تبدیل کنیم.

بر همین اساس، برنامه‌های شرکت آموزش و اطلاع رسانی بورس در سال ۱۴۰۵ در چند محور اصلی دنبال شده است؛ توسعه آموزش‌های عمومی و تخصصی بازار سرمایه، تقویت محتوای سواد مالی، توسعه آموزش‌های مرتبط با ابزارها و مفاهیم جدید بازار، تولید و انتشار محتوای تحلیلی و آموزشی در رسانه‌های رسمی و همچنین تقویت ارتباط مستقیم با مخاطبان. در طراحی این برنامه‌ها، مخاطبان را یک گروه یکپارچه در نظر نگرفته‌ایم؛ نیاز فردی که برای نخستین‌بار وارد بازار سرمایه شده، با نیاز سهامدار باتجربه یا فعال حرفه‌ای بازار متفاوت است. به همین دلیل کوشیده‌ایم آموزش را متناسب با سطح دانش و نیاز هر مخاطب طراحی کنیم. محور اصلی مخاطبان ما، سهامداران و سرمایه‌گذاران، به‌ویژه تازه‌واردان بازار بوده‌اند؛ با تمرکز بر آموزش مفاهیم پایه‌ای مانند ریسک، بازده و افق سرمایه‌گذاری، با هدف کاهش رفتارهای هیجانی. در کنار آن‌ها، دانش‌آموزان، دانشجویان، عموم مردم و فعالان بازار نیز از مخاطبان برنامه‌های آموزشی و فرهنگ‌سازی شرکت بوده‌اند.

در دوره‌های پرنوسان، نقش آموزش و اطلاع‌رسانی از همیشه مهم‌تر می‌شود؛ در چنین شرایطی، مردم بیش از هر زمان دیگری به اطلاعات معتبر، قابل‌فهم و به‌موقع نیاز دارند. رویکرد ما این بوده که به‌جای ورود به فضای توصیه‌گری یا ارائه سیگنال، بر افزایش قدرت تشخیص و تصمیم‌گیری مخاطب تمرکز کنیم؛ یعنی به سهامدار بیاموزیم چگونه اطلاعات را ارزیابی کند، تفاوت خبر و تحلیل را بشناسد، ریسک سرمایه‌گذاری را درک کند و تصمیم خود را بر مبنای شایعات و هیجانات فضای مجازی قرار ندهد. تولید محتوای آموزشی و تبیینی در بورس‌مدیا، پاسخ به پرسش‌های پرتکرار مخاطبان، ارائه محتوای ساده و قابل‌استفاده برای عموم مردم و بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌های رسمی بازار سرمایه، بخشی از این مسیر بوده است. باور من این است که مقابله با رفتار هیجانی صرفاً با انتشار یک پیام هشداردهنده اتفاق نمی‌افتد؛ این موضوع نیازمند فرهنگ‌سازی بلندمدت است. هدف اصلی ما ایجاد سرمایه‌ای دانشی در میان سرمایه‌گذاران است؛ سرمایه‌ای که در شرایط رونق، رکود و نوسان، به تصمیم‌گیری منطقی‌تر کمک کند.

خودمان را بخشی از منظومه رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی بازار سرمایه می‌دانیم و طبیعتاً یکی از وظایف اصلی ما ارائه اطلاعات دقیق و قابل‌اتکا به مخاطبان است. اما تلاش کرده‌ایم نقش خود را صرفاً به انتقال اخبار و اطلاع‌رسانی سطحی محدود نکنیم و در لایه عمیق‌تری از ارتباط با مخاطب حضور داشته باشیم. رویکرد ما این بوده که در کنار تولید و انتشار محتوا، نیازها، دغدغه‌ها، پرسش‌ها و برداشت‌های مخاطبان از بازار سرمایه را نیز رصد کنیم و صدای مخاطب را به مجموعه بازار منتقل کنیم. به عبارت دیگر، مخاطب برای ما صرفاً دریافت‌کننده پیام نیست؛ منبع مهمی برای شناخت مسائل و طراحی محتوای مؤثرتر است. معتقدیم ارتباط مؤثر با مخاطب زمانی شکل می‌گیرد که علاوه بر گفتن، شنیدن را هم جدی بگیریم؛ هدف ما حرکت از یک ارتباط یک‌سویه به سمت ارتباطی دوسویه، مستمر و مبتنی بر شناخت واقعی مخاطب بوده است.

برای سهامداران و علاقه‌مندان تازه‌وارد، تلاش کرده‌ایم آموزش را در مسیر ورود مخاطب به بازار سرمایه و متناسب با نیاز او طراحی کنیم؛ از محتوای ساده و عمومی برای آشنایی اولیه با بازار تا آموزش‌های عمیق‌تر و حرفه‌ای‌تر. کتاب‌های انتشارات بورس، تولیدات آموزشی و رسانه‌ای بورس‌مدیا و برنامه‌های مختلف فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی، بخشی از ابزارهای ما برای همراهی با مخاطب مبتدی بوده‌اند. در لایه حرفه‌ای‌تر نیز، آزمون‌های بازار سرمایه با هدف سنجش و ارتقای دانش تخصصی فعالان این حوزه دنبال می‌شود؛ در واقع تلاش کرده‌ایم زنجیره‌ای از آموزش شکل دهیم که مخاطب بتواند از مرحله آشنایی اولیه، به سمت یادگیری تخصصی و کسب مهارت حرکت کند. یکی از برنامه‌های مهم پیش‌رو در همین راستا، سامانه تالار مجازی بازار سرمایه (irVEX) است که به‌زودی با تجربه‌کاربری ارتقایافته بازگشایی خواهد شد؛ سامانه‌ای که در آن مخاطب می‌تواند در فضایی شبیه‌سازی‌شده و مبتنی بر شرایط واقعی بازار، پیش از ورود جدی به معاملات، تمرین و کسب تجربه کند و با سازوکار بازار و پیامد تصمیم‌های معاملاتی خود آشنا شود. هدف ما این است که آموزش بازار سرمایه صرفاً به انتقال دانش محدود نباشد؛ بلکه مخاطب از یادگیری و فرهنگ‌سازی، به تمرین و کسب مهارت و در نهایت تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر برسد.

در ماه‌های آینده، تمرکز ما بر این است که آموزش و اطلاع‌رسانی را بیش از گذشته مخاطب‌محور، داده‌محور و تعاملی کنیم. در حوزه آموزش، توسعه آموزش‌های سطح‌بندی‌شده، تولید محتوای کاربردی برای گروه‌های مختلف مخاطبان، تقویت آموزش‌های عمومی سواد مالی و توسعه آموزش‌های تخصصی برای فعالان بازار را دنبال خواهیم کرد. در حوزه رسانه نیز باید به سمت محتوایی حرکت کنیم که علاوه بر صحت و اعتبار، سریع‌تر، ساده‌تر و متناسب‌تر با نیاز مخاطب تولید شود؛ استفاده بیشتر از قالب‌های ویدئویی، تصویری، کوتاه و تعاملی نیز بخشی از این رویکرد خواهد بود. تقویت ارتباط مستقیم با مخاطبان نیز برای ما اهمیت زیادی دارد؛ مخاطب نباید فقط دریافت‌کننده پیام باشد، بلکه باید بتواند سؤال خود را مطرح کند، بازخورد بدهد و در شکل‌گیری محتوای آموزشی و اطلاع‌رسانی نقش داشته باشد.

در نهایت، نگاه من این است که شرکت اطلاع‌رسانی و آموزش بورس صرفاً یک تولیدکننده محتوا یا برگزارکننده دوره آموزشی نباشد؛ بلکه به مرجع قابل‌اعتماد آموزش، فرهنگ‌سازی و ارتباط با مخاطبان بازار سرمایه تبدیل شود. بازار سرمایه برای توسعه پایدار خود به سرمایه مالی نیاز دارد، اما به همان اندازه به سرمایه اجتماعی و سرمایه دانشی نیز نیازمند است. مأموریت ما این است که در حوزه تخصصی خود، به شکل‌گیری این سرمایه دانشی و اعتماد عمومی کمک کنیم.

*این یادداشت در ماهنامه اقتصادی اجتماعی «بورس امروز» منتشر شده است.